Νους Πλους

December 16, 2008

Instauratio Magna. Προμετωπίδα της έκδοσης του 1620, Λονδίνο,
χαλκογραφία του Simon de Passe

Στη λιθογραφία βλέπουμε ένα πλοίο να περνά τις Ηράκλειες Στήλες -οι συνοριακοί βράχοι στα Στενά του Γιβραλτάρ όπου, σύμφωνα με τον μύθο, τοποθέτησε ο Ηρακλής χαράζοντας τα όρια της ανθρώπινης περιοχής. Το πλοίο εξέρχεται από τα ασφαλή Μεσογειακά νερά ενώ δύο θαλάσσια τέρατα βρίσκονται κοντά στο πλοίο, λίγο πιο έξω από την ασφαλή περίμετρο του ανθρώπινου πολιτισμού. Οι Ηράκλειες Στήλες σημαίνουν το δυτικό όριο του κόσμου, επισημασμένο στη Κόλαση του Δάντη, παρατηρώντας το ταξίδι του Οδυσσέα πέρα από τις στήλες, ριψοκινδυνεύοντας ζωές προς αναζήτηση του αγνώστου.

“Τώρα η μέθοδός μου, αν και δύσκολη στη πρακτική της, είναι εύκολη στην εξήγησή της: και είναι η εξής: Προτείνω την εγκαθίδρυση προοδευτικών σταδίων βεβαιότητας. Τα αποδεικτικά στοιχεία της αίσθησης, υποβοηθούμενα και διασφαλισμένα από μια συγκεκριμένη διαδικασία διόρθωσης τα διατηρώ. Αλλά, ενίσταμαι στη διανοητική λειτουργία που ακολουθεί την ενεργεία της αίσθησης στο μεγαλύτερο μέρος της. Και αντ’ αυτού ανοίγω και παρουσιάζω ένα νέο και σίγουρο μονοπάτι για να ακολουθήσει ο νους, ξεκινώντας άμεσα από την απλή αισθητηριακή αντίληψη…” (ελεύθερη μετάφραση από το Novum Organum, στο Francis Bacon’s Instauratio Magna, 1620)

Αυτή η στάση είναι εμφανής ακόμα και στη προμετωπίδα του βιβλίου όπου για τον καλλιτέχνη η ώριμη εποχή της εξερεύνησης συνδέεται με αυτή της διανοητικής ανακάλυψης. “Πολλοί θα περάσουν και θα εμπλουτίσουν την επιστήμη” είναι η μετάφραση του λατινικού μότο κάτω από το πλοίο. Ο νους παραλληλίζεται με το πλοίο.

“(…) Η εικόνα από την προμετωπίδα του βιβλίου του Μπέικον είναι επομένως ένα σχήμα λόγου για την επιστημονική υπέρβαση των παραδοσιακών ορίων, αλλά αναφέρεται και στον καθοριστικό ρόλο που έπαιζε η ναυσιπλοΐα στη νέα εικόνα που είχαν σχηματίσει οι Ευρωπαίοι για τον εαυτό τους και τον κόσμο. Σε κάποιο σημείο στους μακρινούς ωκεανούς βρίσκεται ένα ουτοπικό νησιωτικό κράτος, που περιγράφεται στο μυθιστόρημα του Μπέικον Νέα Ατλαντίς και στο οποίο εκπληρώνονται οι στόχοι της Μεγάλης Καινοτομίας.” από Delius C. Gatzemeier M. Sertcan D. Wunscher K. (2005) ,(μετφρ. Δ. Ρισάκη) Ιστορία της Φιλοσοφίας, από την αρχαιότητα έως σήμερα, σσ 35

Advertisements

One Response to “Νους Πλους”

  1. Stelios Giama Says:

    Αρκετά χρόνια αργότερα (και πολύ πιο κοντά στα δικά μας), ο Otto Neurath θα συνεχίσει να υποστηρίζει ότι ο νους μας βρίσκεται εν πλω. Και μάλιστα μόνο εκεί μπορεί να βρίσκεται. Καθώς η αναζήτηση του απόλυτου θεμελίου της γνώσης δεν κατάφερε ποτέ να ξεπεράσει τον ύφαλο της επ’άπειρον αναδρομής των αιτίων, τους εγγενείς περιορισμούς της ίδιας της φύσης της ανθρώπινης νόησης και λογικής που δεν της επιτρέπουν να “βγει έξω” από τον κόσμο και να τον εποπτεύσει από το ιδανικό, προνομιακό σημείο θέασης, μένουμε μόνοι να ταξιδεύουμε με το γέρικο σκαρί το θεωριών μας, και μάλιστα χωρίς να έχουμε την δυνατότητα να το ανασύρουμε σε κάποια στεριά όπου θα μπορούσαμε να διορθώσουμε τυχόν προβλήματα του, να μπαλώσουμε τις τρύπες του και να εμποδίσουμε τις διαρροές του. Είμαστε συνεχώς στο κατάστρωμα αυτού του πλοίου και το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να το διορθώνουμε και να το ρυθμίζουμε εν πλω. Τελικά δεν είναι και λίγο. Γι’αυτό και συνεχίζουμε να ταξιδεύουμε…


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: